به گزارش خبرگزاري فارس از كرمان، محمد ثابتي دبير كانون گردشگري دانشگاه شهيد باهنر كرمان در جمع خبرنگاران با اشاره به برنامه‌هاي اين كانون در هفتمين جشنواره فرهنگ و هنر دانشگاه اظهار داشت: دانشجويان پسر دانشگاه شهید باهنر کرمان در يک اردوي يک روزه از منطقه گردشگري ميمند شهربابک بازديد به عمل مي‌آورند. وي افزود: این اردو روز پنج‌شنبه دهم ارديبهشت ماه برگزار مي‌شود.

زندگي ايلياتي مردم ميمند باعث ايجاد معماري خاصي در منطقه نيمه بياباني دامنهْ  روستا شده است كه جواب گوي نيازهاي آنهادر بيابان مي باشد.كه در اينجا به بررسي نمونه هايي از آن ميپردازيم.

آغل

به مجموعهْ زيستگاه چادر نشينان اعم از محل زيستن دامها و صاحبان دام و ديگر متعلقات مربوطه، آغل ميگويند. آنچه كه در آغال ثابت است عبارت است از: آغل گوسفندان، خانه هاي ساخته شده از چوب وسنگ، كوزها و برخي طويله ها و آن چيزي كه پس از هر كوچ به اين مجموعه افزون مي گردد، چادرها و كپرها يا سايه بان هايي است كه مردم در جلو اطاق هاي خود براي ايجاد فضايي بزرگتر و آزاد تر برپا مي سازند.

 طرز ساخت آغل و خانه هاي ايلياتي

         ابتدا از روي زمين ديواري سنگي بدون ملات به ارتفاع ۱۰۰ ـ ۷۰ سانتي متر بنا مي كنند. سپس ته چوبها كه معمولا اين چوبها تنه و شاخهْ درختاني مثل سنجد، بادام ،بنه و بيد مي باشند را روي اين ديوار سنگي قرار مي دهند و از دو طرف ديوار به صورت چفت و بست، سرهاي اين چوبها را بهم متصل مي سازند. و يک شبكه چوبي شبيه داربست انگور بوجود مي آورند. روي اين چوبها را با بوته هاي جاز و چمزو مي پوشانند و روي اين بوته ها يک لايه گل مي ريزند. جنس خاک گل بيشتر رسي مي باشد. گل را با پشت بيل خوب ميكوبند تا سطح آن كاملاً صاف شده و آب باران را به راحتي از روي خود عبور دهد. اسكلت بندي اتاق ها همانند آغل مي باشد اما در داخل اتاقها در جايي كه لازم بدانند براي استحكام بيشتر ستونهاي چوبي قرار مي دهند. در سقف اين اتاق ها سوراخي به عنوان دودكش وجود دارد كه در زير آن دودكش يا در گوشه أي از اتاق اجاق و به اصطلاح محلي "ديدون" براي پخت و پز درست مي كنند. ارتفاع اينگونه اتاق ها از مركز اتاق به 2 الي ۵/2 متر مي رسد. طرز ساخت اتاق ها و آغل از نظر اسكلت بندي و شالوده بسيار شبيه يكديگر است. با اين تفاوت كه پلان خانه ها نزديک به دايره است و يک سر چوبهاي تشكيل دهندهْ سازهْ خانه روي  محيط اين دايره و سر ديگر آنها معمولاً در يک نقطه به هم ميرسد. به همين جهت شكل كلي خانه ها مخروطي به نظر ميرسد. چوبي كه براي ساخت آغل به كار مي رود توسط گله داران بطور جدا گانه فراهم مي گردد. يعني هر يک از گله داران كه بخواهند شريک آغل بشوند به سهم خويش مقداري از چوب آغل را فراهم مي آورند و در ساخت آغل هم كمک مي كنند. هر سال يک بار پشكل گوسفندان را به عنوان كود، كه مورد استفاده كشاورزان مي باشد، جمع آوری و مي فروشند و درآمد حاصل از پول كودهاي فروخته شده را به نسبت گوسفندان في مابين صاحبان آنها تقسيم مي گردد. ابعاد آغل بستگي به تعداد گوسفندان دارد و اين ابعاد به گونه ای است كه تمام گوسفندان را به راحتي در خود جاي مي دهد و ارتفاع آن به ۵/1 الي 2 متر مي رسد. براي ضدعفوني كردن اين گونه آغلها از سموم شيميايي هرگز استفاده نمي شود. بلكه هر گاه در اين آغلها يک نوع حشره اي به نام "ريشه" پيدا شود كه معمولاً هر سه يا چهار سال يک بار اتفاق مي افتد، آغل را خراب مي كنند و چوبهاي آن را در برابر آفتاب گرم تابستان قرار داده و بدين وسيله آغل را ضد عفوني مي كنند. بعد از اينكه چند روزي چوبها در مقابل آفتاب ماند دوباره همان چوبها را در ساخت آغل جديد كه در جاي اول يا جاي ديگر بنا مي شود بكار مي برند. اين كار در تابستان انجام مي گيرد. زيرا در اين فصل از سال از آغل ها هيچگونه استفاده أي نمي شود. جهت گيري فضاها در مجموعهْ آغل معمولاً به سمت شرق ميباشد. زيرا باد غالب در اين منطقه در فصل بهار از غرب به شرق است. سرعت اين باد نسبتاً زياد بوده و به همراه خود گرد و خاک زيادي دارد. بنابراين فضاها چه از نظر فرم و چه از نظر جهت گيري طوري ساخته شده اند كه باد مزاحم كمترين تاْثير را روي آنها داشته باشد. در جلوي خانه ها ي چوبي پوشيده با گلِ مخروطي شكل، با برافراشتن چوبهايي به شكل داربست و پوشاندن آنها با شاخ و برگ درختان و بوته هاي بياباني از جمله: اِسكَنبيل، جاز، تِرقو، چِمزو و... ، كپر يا سايه بان هايي ايجاد ميكنند كه عبور باد غالب بهاري از روي آنها محيطي خنک در زير آنها ايجاد ميكند. اين كپرها همچنين به عنوان فيلتر هايي كه مانع از ورود گردو خاک به داخل اتاقهاي مخروطي شكل ميشوند كاربرد دارند. برخي از ايلياتها به جاي كپر در جلوي خانه هاي خود چادري از جنس موي بز يا پشم گوسفند كه خود نيز آنرا بافته اند و اخيراً چادرهاي برزنتي كه از شهر خريداري ميكنند، بر افراشته ميكنند. تا ضمن اينكه مانعي براي ورود گرد و خاک به داخل اتاقها ايجاد كرده و از سايهْ دلپذير آن استفاده ميكنند. در مواقعي كه باران هم ميبارد نيز بتوانند از فضاي نيمه باز بيرون اتاقها استفاده كنند. شكل اين چادرها مانند سوله است كه بر روي پايه هايي چوبي قرار داده شده در وسط و كناره هاي آن استوار ميشوند و از اطراف به وسيلهْ ميخهاي فلزي بزرگ بنام "ميخ طويله"به زمين محكم مي گردند.  

آنچه را كه در اين بخش مي خوانيد شرحي است در چگونگي افعال دامداران روستاي ميمند. اين مطالب چكيده سخنان دامداران و چادر نشينان ميمندي مي باشد. از بيست و پنجم بهمن گوسفندان شروع به زائيدن مي كنند. زاد و ولد دامها تا حدود پانزدهم اسفند ماه به طول مي انجامد. به اين مدت سرِ زِه مي گويند. بعد از اين كه بزغاله ها و بره ها ( خِلِمه ها) بدنيا آمدند به مدت پانزده روز يعني تا زماني كه علف خوار شوند احتياج به مراقبت شبانه روزي دارند. به همين منظور فضائي براي زندگي آنها در نظر گرفته مي شود كه به آن كوُز ميگويند. طرز ساخت كوزها بدين تر تيب است كه ابتدا دو گودال به عمق 80 و به قطر 220 سانتي متر ( بر حسب تعداد بز غاله ها و بره ها  ابعاد فرق ميكند) در زمين حفر مي كنند. به گونه أي كه دو چاله بر هم مماس باشد سپس از نقطهْ تماس از كف چاله دربي به ابعاد ۵۰ × ۴۵ سانتي متر بعنوان راهي ارتباطي بين دو چاله باقي مي گذارند. چون محلي كه كوز ساخته مي شود معمولاً ريگزار است دور چاله ها را يک رديف سنگ مي چينند تا ريگ و خاک به داخل چالهْ كوز ريزش نكند. كوز را از سطح زمين (بالاي چاله ) با چوبهايي كه به صورت مخروطي يک سر آنها بر روي محيط دايره أيِ بالاي چالهْ كوز قرار گرفته و سر ديگر آنها در هم كلاف شده اند، مي پوشانند. روي چوبها را با بوته هاي خودروي بيابان از جمله جاز ، چِمزُو و تِرقوُ پوشانده و روي اين بوته ها را با گِل، اندود مي كنند تا در هنگام بارندگي آب به درون كوز نفوذ نكند و هنگام سرما درون كوز گرم باشد. در بالاي چاله ها روي سطح زمين در قسمت مخروطي شكل كوز دربي به ابعاد ۵۰ × ۴۵ سانتي متر باقي مي گذارند تا از اين راه بزغاله ها و بره ها و در موقع لزوم صاحب آنها نيز  بتواند داخل كوز گردد. بزغاله ها و بره ها مدت پانزده روز پس از تولد را شبانه روز در اين كوزها مي گذرانند. اما در روز براي مدت كوتاهي براي شير خوردن بيرون آورده مي شوند. براي اينكه زير دست و پاي خِلِمه ها كثيف نشود، كف كوز ها را با بوته هاي چمزو، فرش كرده  و هر هفته چمزو ها را عوض مي كنند. با اين كار ادرار كره ها و بره ها باعث كثيف شدن كوزها نمي شود. برخي از گوسفندان پس از زايش مانع از شير خوردن بره هايشان مي شوندكه در اصطلاح محلي به اين عمل" ناوَرداري" گويند.چون برخي از گوسفندان در هنگام چرا در شب يا روز زايمان مي كنند و براي عقب نماندن از گله مجبورند بلافاصله بعد از زايمان به راه خود ادامه دهند و فرصت اينكه كره يا بره خود را پاک كنند و به آنها شير بدهند را پيدا نمي كنند احتمالاً فرزند خويش را فراموش كرده و از شير دادن به آنها سر باز مي زنند كه اين ناورداري در مورد ميش ها شديدتر است تا بزها. براي اينكه گوسفندان ناوردار به بره يا كره خود شان عادت كنند و به آنها شير بدهند گله داران متوسل به ترفند هاي گوناگوني مي شوند. مثلاً بز ناوردار را به جائي مي بندند و كره اش را كنارش ميگذارند و پس از مدتي كه كره شير خورد مادرش به او عادت مي كند و از آن موقع به بعد خود بز به كره اش شير مي دهد. اما اين حيله در مورد ميش ها كارايي ندارد زيرا موقعي كه ميش ناوردار را ببندند با پريدن به اين طرف و آن طرف مانع از شير خوردن بره اش مي گردد بدين جهت چاله أي درست به ابعاد بدن ميش در زمين حفر مي كنند كه براي آن نام زندان را در نظر گرفته اند. اين زندان به گونه أي است كه امكان هرگونه حركت را از ميش ميگيرد. بره را كه كوچک است و براحتي مي تواند در زير دست و پاي ميش حركت كند ، درون زندان مي اندازند و تا زماني كه ميش به بره اش عادت نكرده است او را از زندان بيرون نمي آورند. اين كار را معمولاً در شب هنگام انجام مي دهند. يعني در آغاز شب ميش و بره اش را در زندان مي اندازند و براي مصونيت از سرما پارچه أي روي زندان قرار مي دهند. ميش و بره اش تا صبح در زندان مي مانندكه پس از اين مدت معمولاً ميش به بره اش عادت مي كند اين ترفند در مورد بزهايي كه خيلي ناوردارند هم كارايي دارد.بعد از مدت پانزده روز كه خلمه ها علف خوار شدند. فردي به نام "خلمه چران" آنها را روزانه به چرا مي برد. اين كار هر روز صبح از ساعت ۶ الي 11 و موعدي كه علف زيادتر باشد تا 12 ظهر به طول مي انجامد. و به محض برگشت ، خلمه ها را به مادرشان ملحق مي سازند. پس از اتمام عمل شير دادن ، تمام گله را دور هم جمع كرده  و بر حسب عادت كره هاو بره ها( خلمه ها) براحتي از مادرشان جدا مي شوند. و دوباره خلمه هارا خلمه چران و گوسفندان را چوپان به چرا مي برند .اين كار بمدت ۶0 الي 70 روز بعد از عيد ادامه دارد. بعد از اين مدت خلمه ها را براي هميشه از مادرشان جدا مي كنند. و چراي خلمه ها شبانه روزي مي گردد. از اين مدت به بعد ممكن است گوسفندان براي دو دفعه در روز دوشيده شوند.

آبادی‌ها، محل کوچ سوم در تابستان است. حدود ۳۵ پارچه آبادی (دهات) در میان دره‌های سرسبز، در کنار باغات و مزارع هریک از ۲ تا ۲۸ خانوار را در خود جای می‌دهند. از محصولات باغات می‌توان به گردو، بادام، سنجد، به، اَنار، کلکویی (زالزالک)، توت، هُرمو (گلابی)، انگور، شاتوت، هَلی‌سیا (آلوسیاه) و… اشاره کرد. برگ این درختان، به ویژه سنجد و گردو و گاه انگور و همچنین تایی(تاویق) و تلخه‌بید را، در پاییز برای مصرف دام باز می‌کنند. امروزه مزارع فعال نیز، به دلایلی، همچون کم آبی و حمله گرازها، بسیار کاهش یافته‌اند. اقامتگاه اهالی در اینجا، کَپَر و گُمبه است. راه گمبه از کپر است. دیواره آن سنگچین مدوری به ارتفاع حدود قد انسان است و پوشش مخروطی آن از تیر چوبی و سرشاخه و گاه خاک است. چنان‌که گمبه را به دلیل سختی بستر، نتوانند درون زمین پایین ببرند و یا قطر دایره آن زیاد باشد، از ستونی چوبی، به نام چِل‌مرد، که بارِ راس سقف مخروطی آن را تحمل می‌نماید بهره می‌برند. پوشش کامل‌تر گمبه، پناه بهتری برای روزهای بارانی و سرد اوایل پاییز پدید می‌آورد و نیز، جا‌یگاه مناسبی برای اسباب زندگی است. پرواربند یا کوزاردون یا کُت‌پرواری (کُت = سوراخ، حفره)، نیز کنار کپر است و آخور، ایندو را تا حدی، به شکل نیمه‌باز، از یکدیگر جدا می‌کند. پَزدان، پستو و یا پرواربندی است محفوظ‌تر، که در کنار گمبه ساخته می‌شود. مشکدان، همانند کپر کوچکی است که سازه و جریان هوا برای نگهداری مشک او ( مشک آب)، مشک اسپار (دوغ جوشانده یا مایه کشک بی آنکه در آفتاب خشکش کنند؛ که با ادویه می‌آمیزند و از خوراک‌های پایه میمندی‌هاست) و دوغدون ( مشک نگهداری دوغ و ماست) تأمین می‌کند. کَهنی سه معنا دارد، یکی فلاخن، که آن را می‌بافند، دیگری کپری کوچک و قابل جابه‌جایی که با سه تیرک چوبی که سرآنها دوفاق است و هرمی را شکل میدهند، ساخته می‌شود و نیز ساخت جایگاه ساده‌ای به‌روی درخت، با جای دادن چند تیرک چوبی افقی و تکه‌ای گلیم، برای استراحت و نگهبانی از محصولات یا پهن کردن و خشک کردن فرآورده‌ها.

گروه زمین شناسی پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور گزارشی از روستای صخره ای میمند  را به عنوان یکی از شگفت انگیزترین جاذبه های تاریخی و طبیعی جهان تهیه کرده است. به گزارش باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران "ایسکانیوز"، روستای چند هزار ساله میمند هفتمین منظر فرهنگی ـ طبیعی و تاریخی جهان است که جایزه مرکوری "جایزه ای که از سوی دولت یونان و با همکاری مجامع فرهنگی بین المللی مانند یونسکو و ایکوموس «شورای حفاظت از بناها و محوطه های تاریخی» به آثاری که دارای شرایط و ضوابط فرهنگی، طبیعی و تاریخی منحصربه فرد باشند اهدا می شود" را دریافت کرده است. این گزارش جزییاتی در مورد روستای میمند، معماری صخره ای، موقعیت جغرافیایی میمند همچون خانه های روستا، قدمت، پیشینه تاریخی، کشاورزی، دامداری و صنایع دستی، خصوصیات طبیعی روستا مانند آب ها و رودخانه ها، کوه ها، آب و هوا و پوشش گیاهی و جانوری منطقه، روستاهای اطراف میمند، زمین شناسی، آثار باستانی و تاریخی آن از جمله کنده نگاری های روستا، بناهای تاریخی آتشکده و... ارایه شده است.
روستای میمند که در 38 کیلومتری شهرستان شهربابک در استان کرمان قراردارد، در مهر ماه 138۵ به عنوان روستای نمونه ملی گردشگری معرفی شد و تنها روستای تاریخی جهان است که هنوز روابط سنتی زندگی در آن جریان دارد.

غار را در میمند اشکَفت می‌گویند. آنها نه به شکل دالان، بلکه فضاهای منفی گشاده‌ای درون صخره‌ها، و شاید الهام‌بخش بناهای دست‌کند منطقه‌اند. چرا که بناهای دست‌کند اولیه (مانند لاخورین) که آنها را سُم یا بوکن می‌نامند، نیز بدون جزییاتی نظیر کیچه، درگاه، ایوان و … بوده و همچون اشکفت‌ها، صرفا فرورفتگی درون دیواره قائم کمر هستند، که گاه جلو آنها را با دیواره سنگچین محفوظ می‌کرده‌اند.از اشکفت‌ها می‌توان اشکفت کُرُم (قدمگاه حضرت علی)، اشکفت نوکِن (دارای چشمه‌ای درون خود)، اشکفت لاخیس را نام برد؛ که عظیم‌ترین آن‌ها اشکفتِ لاشکورگوئیه است‌ با دهانه‌ای حدود ۱۰۰ متر و ارتفاع و عمق حدود ۵۰ متر. آثاری از نقوش رنگی و کنده‌نگاره، درون و بیرون آن به چشم می‌خورد و باور‌های مذهبی نیز نسبت به آن وجود دارد و چشمه‌های فصلی یا دائم زیبایی در اطراف آن جاری است. کُتِ‌پلنگ (محل زندگی پلنگ در گذشته)، کُت خیک (محل امنی برای قرار دادن اشیا)، کُت مسکه‌دان (جای خنک برای نگهداری مسکه که همان کَره است)، حفره‌های طبیعی هستند با دهانه‌های تنگ‌تر از اشکفت‌ها. چاه‌برف در شمال غربی درِبِنِه در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی میمند جای گرفته و به نظر می‌رسد گسل یا شکافی‌ است که بالای آن با ریزش سنگ مسدود شده و آن را همچون غاری در آورده است که به گفته اهالی آب در تابستان نیز گاه در آن یخ می‌بندد.

قله کوه خورین، به شکل برآمدگی‌ایست که اهالی آنرا تیر می‌نامند و با ارتفاع ۳۰۰۰ متر از سطح دریا، بلندترین قله منطقه است و از دور کمی به شکل کلاه نمدی و شاخصی برای یافتن مکان میمند از چند ده کیلومتری است. این قله برف‌گیر، که دور‌نمای زیبای آن، مشرف بر میمند، همواره خودنمایی می‌نماید، از نزدیک مجموعه‌ای شگفت‌انگیز از خلل ‌و فرج و حفره‌های کوچک و بزرگ صخره‌های آتشفشانی را با رنگ‌های خیره کننده طیف سیاه، قهوه‌ای، سرخ، نارنجی و زرد را به نمایش می‌گذارد. فاصله آن از میمند حدود ۵کیلومتر است.

پایگاه میراث فرهنگی روستای میمند به عنوان پروژه‌ای ملی، از سال ۱۳۸۰ زیر نظر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، فعالیت متمرکز خود را با اهداف زیر در آنجا آغاز نموده ‌است.

• حضور مداوم کارشناسان در روستا؛ لمس شیوه زندگی بومی و ارتباط با مردم و مسوولین
• نگاه همه جانبه و چند رشته‌ای به ابعاد گوناگون اجرایی، مدیریتی، پژوهشی، حفاظتی و … در روستا در مقیاس ملی و بین‌المللی و دستیابی به طرح‌های جامع با نگاه به توسعه پایدار
• کاهش گره‌ها و پیچیدگی‌های اداری و افزایش پویایی
• پرورش نیروهای کارآزموده متخصص در محیطی پویا، ملموس، وچند رشته‌ای
• ایجاد مرکز اسناد و مدارک علمی و فنی پویا و به روز

چکیده فعالیتها

• پژوهش
  فرهنگ جامع میمند، نقشه‌برداری‌ها، شناسایی آثار طبیعی و مصنوع منطقه، گزارش جامع معماری (‌به زبان فارسی و انگلیسی)، آسیاب‌ها، باستان‌شناسی، مردم‌شناسی و زبان و گویش ( پژوهشکده زبان و گویش)، جامعه‌شناسی و جمعیت، صنایع‌دستی و ابزار، ادبیات عامه، قوم‌گیاه‌شناسی، قوم‌جانورشناسی، پزشکی سنتی، خوارک، گیاهان‌دارویی، نمونه‌های دیگر معماری دست‌کند در ایران و جهان
• حفاظت
  تهیه پرونده های ثبتی روستا و حریم آن و تعیین ضوابط و نظارت و نگهبانی، تهیه و تدوین منشور مرمت و طرح‌های جامع در زمینه‌های ساماندهی، حفاظت، گردشگری و … در مسیر توسعه پایدار
• مرمت
  خانه‌ها و فضاهای احیا شده، سقف‌ها، راه‌آب‌ها و آبریزگاه‌های بومی، آسیاب، درها و درگاه‌ها، سنگ‌چین‌ها
• احیاء فضاهای بومی
  خانه‌ها و مهمان‌پذیر‌های شخصی، پایگاه (اقامتگاه، دفتر، آشپزخانه)، مهمانسرا، فروشگاه صنایع دستی، موزه مردم‌شناسی، نمایشگاه و مرکز اسناد، رستوران، کارگاه- نمایشگاه هنرهای سنتی
• احیاء و همخوان‌سازی ساخته های جدید
  پل و حمام و آبریزگاه کنار آن، آبریزگاه مسجد، آبریزگاه کنار مدرسه
• محوطه سازی
  توسعه فضای سبز بومی، کپرهای سایه گستر و جایگاه‌های کمپینگ و اقامت نیمروزه در فضای باز و نیمه باز، سکوهای نشیمن و سطل‌های زباله و نورپردازی، پارکینگ و …
• احیاء هنرهای سنتی
  نمدمالی، نجاری، آهنگری، سفتوبافی، پرده دشتی، ریسندگی و بافندگی…
• آثار نوین به شیوه بومی
  آبریزگاه و حمام پایگاه، گمبه نگهبانی، کپرها، سکوهای نشیمن، پارگینگ، توسعه فضای سبز و محوطه‌سازی‌ها
• احیای آداب و رفتارها
  لباس، بازی‌های محلی، خوراک، زبان و گویش، بهره‌گیری از اسب
• معرفی و آموزش
  آموزش نیروهای بومی و غیر بومی در سطوح کارشناسی و کاردانی، استادکاری و کارگری، پذیرش کارآموزان داخلی و خارجی، شرکت در - یا برگزاری نمایشگاه‌ها، سمینارها و کارگاه‌ها، تهیه فیلم و نماآهنگ، ایجاد مرکز اسناد و مدارک علمی و فنی پویا و به روز، تهیه گزارشات فنی و اجرایی و پژوهشی
• تجهیز
  برقرارسازی مقر پایگاه و تجهیز آن به امکانات اقامتی، پژوهشی و اجرایی و نیروی انسانی آزموده

 پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری روستای میمند، فعالیت‌های فوق را در نیم دهه گذشته، با تاکید بر موارد زیر به انجام رسانده است:

• ارتقای خودباوری بومی، که با حضور فعال نیروهای پایگاه در محل و آمیختگی آن با مظاهر گوناگون بومی (انتخاب مکان، خوراک، بکارگیری واژگان و اصطلاحات، روشهای مرمت، ساخت و تولید، تفریح و اوقات فراغت و …) و مشورت همتراز بین کارشناسان و بومیان که به رشد هردو می‌انجامد.
• ایجاد تعاملی کارآمد بین کارشناسان، بومیان، طبیعت و مسئولین
• توجه به ابعاد گوناگون توسعه بومی ( پژوهش و مستندسازی ، آموزش نیروی انسانی، احیا، نوآوری، …)
• تجربه شیوه بداهه بومی و مدیریت مقتضایی، که با توجه به شرایط و امکانات کشور و روستا، توان و تخصص بومیان و یا کارشناسان غیر بومی مقیم، اولویت نیازها و درخواست اهالی‌، و طبیعت ارگانیک بستر و مصالح معنا می‌یابد.
• تجربه، اجرا و مستند سازی صدها نمونه از جزییات قابل تامل که بخش زیادی از آنها نوآورانه و ویژه مکان و زمان خود است.
• انجام پذیری و تداوم فعالیت‌ها در حوزه ها و رشته های گوناگون و همنشینی کارآمد آنها در کنار یکدیگر
• تاثیر عملکرد پایگاه در حفظ و افزایش حدود۵۰% جمعیت با بازگشت تعدادی از روستاییان مهاجر، به‌ویژه جوانان به میمند؛ همچنین ترغیب به جابه‌جایی از خانه‌های دست‌ساز بنایی به خانه‌های دستکند.
• بهره‌گیری گسترده و ابتکاری از شیوه‌های بومی درمرمت، ساخت، بهسازی، معماری داخلی، صنایع دستی و …
• به روز کردن کاربری در فضایی اصیل و تاریخی و بدوی کم نظیر با حداکثر بهره‌گیری از مصالح و روشهای بومی
• بهره‌گیری از تکنولوژهی در مواردی مانند؛ حفظ محیط زیست، استحکام بخشی و تجهیز، با در نظرگیری همخوانی بصری
• آموزش و پرورش کارشناسان، کارآموزان غیر بومی ایرانی و خارجی از طریق حضور و کار در محل، گذراندن دوره‌های کارآموزی، تدوین کامل مطالعات و فعالیت‌ها و روش‌ها، برگزاری و یا شرکت در همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و سمینارها در رشته‌های گوناگون
• پایدارسازی توسعه بومی با سیاست‌ها و راهکارهایی نظیر:
• مطالعه و احیای صنایع‌دستی بومی، به روز سازی آن‌ها و غنی‌سازی ارائه کالا، بازاریابی در سطوح گوناگون منطقه‌‌ای، کشوری و جهانی
• آموزش نیروهای بومی، به ویژه جوانان، در سطوح گوناگون؛ کارگری، استادکاری معماری و رشته های گوناگون صنایع دستی و کارشناسی و مدیریتی
• تدوین اسناد روشهای حفاظت و مرمت و احیا و مدیریت، به عنوان مرجع
• ساماندهی فضاهای مورد استفاده گردشگران و کاهش آشفتگی و آسیب کنترل نشده ناشی از حضور و رفتار در مکان‌های نامناسب
• بهره‌گیری از فضاها و رفتار اصیل بومی و یا همخوان با بستر فرهنگی- طبیعی منطقه در اقامت و ساخت زمانی برنامه های گردشگران به عنوان راهکاری که:
  • به خودباوری و حفظ شأن و اصالت رفتار درکنش و واکنش اهالی در برابر گردشگران کمک می‌نماید.و نهایتا ضمن ایجاد رونق اقتصادی به تقویت و احیای ارزش های اصیل زندگی و کالبد بومی می‌انجامد
  • احتمال بروز رفتار مخرب گردشگر را، به برنامه‌های هدفمند و متکی بر ارزش‌های بومی تغییر می‌دهد.
  • به ترویج و یادآوری‌ ارزش‌های زندگی بومی در راستای سلامت تن، روان و محیط زیست کمک می‌نماید.
• تغییر جایگاهی نسبتاً ناشناخته و رو به اضمحلال به محیطی پویا و پررونق‌تر و احراز موقعیت‌هایی نظیر برنده شدن جایزه چشم اندازهای فرهنگی ملینامرکوری سال ۲۰۰۵ ، به‌ عنوان نشانه‌ای خوش یمن!

هنگامي كه يكي از اهالي دار فاني را وداع ميگويد يک نفر به پشت بام رفته و با فرياد بلند اهالي را از موضوع با خبر ميكند  كه به اين عمل( مرغي بون یا مقری بوم) گفته مي شود . در اين لحظه اهالی جهت عرض تسليت و تدفين متوفي به طرف خانهْ صاحب عزا می روند. صاحب عزا دو الي سه دكمه از بالاي پيراهن خود را  باز كرده و تا 7 روز به همين طريق سينه چاک است. ميت را پس از طي اعمال واجب اعم از: غسل، كفن، تشييع، نماز ميت و …  به خاک مي سپارند و همگي به طرف خانه صاحب عزا حركت كرده و براي او صبر آرزو ميكنند و گاهي قهوه أي مينوشند يا سيگار ميكشند و يا چپقي چاق ميكنند تا به اصطلاح دهني تلخ كرده باشند. هنگام خداحافظي از صاحب عزا جملاتي از قبيل: غم آخرتان باشد، تسليت عرض ميكنم ، خدا صبرتان دهد  را ميگويند. صاحب عزا چند قاري قرآن را دعوت كرده كه در زبان محلي به آنها  ملا مي گويند. ملاها موظفند در مدت سه روز در خانه صاحب عزا ( كه معمولاً مراسم پرسه در آنجا بر گزار مي شود) مانده و قرآن بخوانند. در گذشته ملاها موظف بودند كه در اين مدت سه روز حتماً قرآن را ختم كنند اما در حال حاضر خود را ملزم به اجراي اين امر نمي دانند و فقط سه روز به طور پراكنده قرآن مي خوانند. البته در گذشته نه چندان دور ملاها موظف بودند كه سه روز را بالاي قبر متوفي چادر زده و بصورت شبانه روزي قرآن را ختم كنند. كه اين رسم هم اكنون بكلي منسوخ شده است. در روز سوم صاحبان عزا مردم را دعوت مي كنند و از صبح تا ظهر مانند دو روز قبل مراسم پرسه ادامه پيدا مي كند و هنگام ظهر ملاها قرآن خواندن خود را با سوره الرحمن ختم ميكنند. سپس به مدعوين نهار داده شده و بعد از ظهر همگي به سر قبر متوفي ميروند و فاتحه مي خوانند. سخنرانان سخنراني كرده و مداحان به مداحي مي پردازند و مراسم پرسه به پايان مي رسد. در گذشته مراسم روز سوم بنام مراسم قبر بندان معروف بوده و پس از پايان مراسم قبر را مي بسته اند. در بستن قبر بيشتر از ملاها ( قاريان قرآن ) استفاده مي شده است. از روز هفتم به بعد يكي از ريش سفيدهاي محل پيش قدم شده و عزاداران را به حمام برده و لباسهايشان را  عوض كرده و آن دگمه هايي را كه در روز اول به نشانه عزا باز گذاشته بودند، مي بندد . بعد از تقريباً يكسال پرسه أي براي متوفي برگزار مي شود كه به "آش سال" معروف است اين مراسم مانند روز سوم برگزار مي شود و در گذشته رسم بوده كه در پايان اين مراسم تخته سنگي را كه بر روي آن نام متوفي و حتي اجداد او حک شده بوده بالاي قبرش مي گذاشته اند. خطي كه بر روي سنگ قبر كنده مي شده توسط خود اهالي و بوسيله فلز مخصوص و تيشه منقوش مي شده است .

در گذشته ای نه چندان دور مراسم ختنه سوران در میمند معمولاً در اواخر تابستان انجام ميگرفت تا بچه ها براي مدرسه رفتن آماده شوند. در اين مراسم فرد ميزبان اقوام و خويشان را دعوت نموده و سپس يک دلاک را هم دعوت مي كرد(دلاک در گذشته نقش دكتر در ختنه كردن را ايفا ميكرده است). سپس گوسفندي را كشته و جشني بر پا مي نمود. در اين جشن آقا پسر را بر روي تختي كه معمولاً از روي هم قرار دادن رخت خوابها درست شده است مينشاندند و آنگاه با سلام و صلوات، دلاک يا دكتر كار خود را شروع ميكرد. چون در گذشته مواد بي حس كننده وجود نداشته است براي كاهش درد سعي مي شده ذهن پسر بچه ها را به مسائل جنبي هدايت كنند تا به ختنه شدن و عملي كه اتفاق مي افتد فكر نكنند. براي اين منظور اطرافيان هر كدام مبلغي پول به پسر بچه مي دادند و كمي نبات در دهان پسر بچه گذاشته تا به هنگام درد نتواند زبانش را گاز بگيرد بعد از پايان عمل از شركت كنندگان پذيرايي بعمل آمده و مراسم تمام مي گردید. در طول مراسم لوطی ها با ساز و دهل محلی لحظات شادی را برای دعوت شدگان فراهم می نمودند.

دکتر لیالی معاون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور گفت: هتل صخره ای میمند را با بهترین کیفیت و تجهیزات به زودی خواهیم ساخت که در جذب گردشگر و توریست و ایجاد اشتغال موثر باشد. ایشان که به دعوت مهندس رضاحسینی نماینده مردم شهربابک در مجلس شورای اسلامی برای بازدید از جاذبه های گردشگری شهرستان شهربابک به روستای صخره ای میمند سفر کرده بود افزود: از آنجاییکه سه منطقه گردشگری در سفر رئیس جمهور به شهربابک مشخص شده این مناطق برای ما مهم هستند و کارهای لازم را برای آنها انجام می دهیم.

در زمانهاي گذشته در كنار رودخانه آب انبارهايي ساخته اند كه به آنها حوض مي گويند. در زمستان آب رودخانه را به داخل اين حوضها هدايت مي كنند و آنها را پر از آب مي كنند. كه اين آب براي مصرف چند ماههْ ايلياتي آغلهاي منطقه كافي بوده است. در 7 كيلومتري جنوب روستاي ميمند و 24 كيلومتري شمال شرقي شهرستان شهربابک دو نمونه از اين حوضها به نام حوض هاي رضا و حوضهاي بنا يا سه تايي وجود دارند. طبق گفتهْ اهالي روستا اين حوضها را شخصي مشهور به رضا يزدي در فصل تابستان در اين منطقه ساخته است. اما از تاريخ ساخت آن اطلاع دقيقي در دست نيست. لازم است يادآور گرديم كه در اين منطقه در تابستان اصلاً باران نمي بارد ولي آنطور كه از گفته اهالي بر مي آيد شخص سازنده اين حوضها (رضا) از چنان اخلاصي برخوردار بوده است كه پس از به پايان رساندن ساخت اين حوضها دست به دعا بر مي دارد و از خداوند طلب باران مي كند كه بعد از مدتي چنان باران شديدي شروع به باريدن مي كند كه رودخانه هاي اطراف به راه مي افتند و خودش حوضها را پر از آب مي كند و مي رود.

طرز ساخت حوضهاي رضا

ابتدا چاله أي به ابعاد 22 در ۵/3 متر و عمق 2 متر در زمين حفر كرده اند سپس با سنگ و ملات ساروج  دور اين چاله را ديوار كرده اند. براي درست كردن ساروج از شير بجاي آب ملات مورد  نظر استفاده كرده اندو به آن مقداري سفيده تخم مرغ همراه با خاكستر و گُل ني يا سبوس جو و آهک افزوده اند . با همين ملات سقف حوض را با سنگهاي گرد رودخانه به صورت ضربي( قوس دار ) زده اند و كف وجداره هاي داخلي حوض را اندود كرده اند. اين لايه مانع از نفوذ آب به بيرون مي شود . در فاصله پنج متري از دهانه حوض در يک گوشه سوراخ ديگري جهت خروج آب اضافي پس از پر شدن حوض در نظر گرفته اند. آب رودخانه ابتدا به يك حوضچهْ رو باز كه در نزديكي حوض قرار دارد هدايت شده و پس از پر شدن اين حوضچه گل و لاي آب رودخانه ته نشين مي شود و سپس آب وارد حوض مي گردد اين حوض داراي يک درب ورودي به پهناي 70 و ارتفاع 120 سانتي متر از سطح زمين مي باشد كه از اين درب تا كف حوض پنج پله به ترتيب به ارتفاعهاي (20-۵0-۴0-۴۰-۴0) وجود دارد كه جهت برداشتن آب از داخل حوض از آنها استفاده مي شود. در اين منطقه پنج آغال وجود دارد كه در گذشته آب مصرفي خود را از اين حوضها فراهم مي كرده اند. كه بر حسب مكان آغال ها ايلياتها از فاصله 2 الي ۵ كيلومتري براي بردن آب با الاغ به اين حوض ها مي آمده اند. آنها آب مصرفي خود را در مشكهاي مخصوص آب كه در اصطلاح محلي به آن (مَشكِو) گفته ميشود يا در پارچ كه به آن( قُمقُمه) مي گويند، مي ريخته اند و به آغال خود مي برده اند. براي سرد نگه داشتن آب از مشكو استفاده مي شود.

ششم مهر ماه، بیست و هفتم سپتامبر روز جهانی جهانگردی است. امروز صنعت گردشگری به عنوان يكی از مهم ترين صنايع درآمدزا در جهان مطرح است و از اين رهگذر بسياری از كشورها سود سرشاری را نصيب خود كرده اند. شهرستان تاریخی شهربابک با داشتن جاذبه های بیشمار گردشگری، متاسفانه نتوانسته است تاکنون آن گونه كه بايد از عوايد حاصل از اين صنعت بهره مند شود. در حالي كه بسياري از مناطقی كه جاذبه هاي گردشگري کمتری نسبت به شهربابک دارند با برنامه ريزي و سرمايه گذاري روي صنعت گردشگري و حتي با ايجاد جاذبه هاي به اصطلاح مصنوعي، در جذب گردشگر تلاش كرده اند. امروز روستای صخره ای میمند با قدمتی بیش از یکصد قرن که به عنوان هفتمین منظر طبیعی دنیا جایزه ملینا مرکوری را از آن خود کرده همانند دُرّی یتیم مورد کم توجهی و یا بعضاً بی توجهی مسئولین امر قرار گرفته است. این روستا با كمبود و نبود امکانات اولیه گردشگری دست و پنجه نرم می کند امکاناتی نظیر: سرويس هاي بهداشتي مناسب، اقامتگاه مناسب، ناشناخته بودن و ...  ضعف هايي كه تا برطرف نشود، امكان تقويت گردشگري داخلي و گردشگري خارجي ميسر نيست. راستی تاکنون کدام طرح زیربنایی در راستای جذب گردشگر در این منطقه انجام شده است؟  از وب سایت روستای تاریخی میمند چه خبر؟؟ از هتل صخره ای میمند که سال قبل رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان وعده آنرا داده بود چه خبر؟ آیا منطقه نمونه گردشگری کشوری!! شایسته چنین توجهی است؟  نمی دانم چه و چگونه باید گفت؟ اما می دانم که سخن گفتن و وعده دادن بسیار آسان است اما اجرایی شدن؟ شاید اگر میمند کهن در گوشه ای دیگر بود اینچنین گمنام نبود!!  به واقع چگونه مي توان براي جذب گردشگر تبليغ كرد وقتي بسياري از زيرساخت ها فراهم نيست. به هر حال آنچه مشخص است اين كه تا رسيدن به نقطه ايده آل در جذب گردشگر راه درازي در پيش داريم. راهي كه تاكنون بايد كوتاه شده بود يا از بين مي رفت و ما اكنون بايد ثمره آن را مي ديديم.

مدير پايگاه ميراث فرهنگي ميمند از راه اندازي بانک اطلاعاتي جغرافيايي روستاي تاريخي ميمند، مرکز دهستان ميمند از توابع شهر بابک خبر داد. کيارش اقتصادي مدير پايگاه ميراث فرهنگي ميمند با اعلام خبر فوق به ميراث آريا(chtn) گفت: در اين روستا مناطق گسترده اي در حدود 100 کيلومتر مربع وجود دارد که شامل ۴۰ آبادي،10 آغل، دست کند،دشت و کوهستان و آثار پراکنده اي همچون سنگ نگاره ها،محوطه هاي ذوب فلز است که هر کدام معماري خاصي دارد. وي افزود: اطلاعاتي در خصوص آثار پراکنده موجود در ميمند همچون شناسايي آبادي ها، وجه تسميه،سابقه تاريخي و جمعيت آنها جمع آوري شده است. اقتصادي اضافه کرد: در سال هاي گذشته عکاسي هوايي از سوي سازمان نقشه برداري صورت گرفت که با ۵۰ ميليون تومان اعتبار در صدد هستيم اين عکس ها را به نقشه تبديل کنيم. مدير پايگاه ميراث فرهنگي ميمند خاطر نشان کرد: براي جمع آوري اطلاعات از کارشناساني که در اين منطقه فعاليت و آشنايي کامل با ميمند دارند،کمک گرفته ايم تا بانک اطلاعاتي را بدون هيچ گونه خطايي راه اندازي کنيم. وي با اشاره به اينکه حجم زيادي از اطلاعات مکتوب شامل پژوهش هاي مختلف،عکس و نقشه جمع آوري شده است،گفت: در صورت دريافت نرم افزار ازدانشنامه معماري فرهنگستان هنر اين اطلاعات را گردآوري خواهيم کرد. اقتصادي در پايان با بيان اينکه ميمند قابليت ثبت جهاني را دارد، گفت:راه اندازي اين بانک اطلاعاتي علاوه بر کمک به فعاليت هاي پايگاه براي معرفي اين روستا بين علاقه مندان هم ضروري است. خاطر‌ نشان‌ مي‌شود؛ در اين روستا دژي مرکب از دخمه‌ها وجود دارد با حدود چهارصد متر مربع مساحت و 1۵ اتاق سنگي دايره‌اي شکل بدون سقف. اين مکان ظاهرا محل دفن مردگان بوده است چرا که استخوان‌هايي همراه با اشياي ديگر در آن کشف شده است.ميمند نخستين و تنها پايگاه پژوهشي تاريخي کشور است که موفق به کسب جايزه ملينا‌ مرکوري يونان شد.

بانک اطلاعاتي روستاي تاريخي ميمند با همکاري موسسه دانشنامه معماري ايران و پايگاه اين روستاي تاريخي تدوين مي‎شود. "کيارش اقتصادي" مدير پايگاه ميراث فرهنگي روستاي تاريخي ميمند با بيان اين مطلب به CHN گفت: «تهيه بانک اطلاعاتي روستاي ميمند در قالب يک پروژه بزرگ و مهم پايگاه ميراث فرهنگي روستاي ميمند تعريف شده است.» وي افزود: «موسسه دانشنامه معماري ايران که فعاليتش زيرنظر فرهنگستان هنراست بانک اطلاعات معماري ايران را تدوين مي‎کند.» پايگاه ميراث فرهنگي ميمند مذاکراتي را با سيد محمد بهشتي، رئيس دانشنامه معماري ايران انجام داده تا بانک اطلاعاتي روستاي تاريخي ميمند براساس بانک اطلاعات دانشنامه معماري تدوين و تهيه شود. به گفته اقتصادي دانشنامه معماري ايران موافقت خود را در اين زمينه اعلام کرده و هم‎اکنون کارهاي مقدماتي و هماهنگي در حال انجام است. رئيس پايگاه ميراث فرهنگي ميمند درباره اطلاعات مندرج در اين بانک اطلاعاتي به CHN توضيح داد: « اطلاعات مختلف روستاي ميمند شامل معماري، شناخت معماري روستا، کارهاي مرمتي انجام شده، اثار ثبت شده، مردم‎شناسي، باستان‎شناسي، گياه شناسي و جانورشناسي، بازي هاي محلي، ضرب‎المثل‎ها، پزشکي سنتي، غذاهاي محلي روستا،در اين بانک اطلاعاتي آورده مي‎شود.» وي با بيان اينکه تهيه اين بانک در چند فاز انجام خواهد شد،ادامه داد: «همچنين عکس، نقشه و فيلم نيز ممکن است در مراحل بعدي به اين بانک اطلاعاتي افزوده شود.» مدير پايگاه ميراث فرهنگي ميمند درصدد است پس از تهيه و تکميل بانک اطلاعاتي روستاي ميمند، اين بانک اطلاعاتي را به شکل CD تکثير کرده تا بتوان به راحتي آن را در اختيار گردشگران داخلي و خارجي قرار داد. با تکثير اين بانک اطلاعاتي روستاي تاريخي ميمند در سطح جهاني معرفي وشناخته خواهد شد. اقتصادي معتقد است در صورت اختصاص اعتبار کافي و هماهنگي‎هاي انجام شده مي‎توان کار تهيه اين بانک اطلاعاتي را از يک ماه آينده شروع کرد. ميمند، روستايي صخره اي است كه در هزاره هاي پيش توسط ساكنان آن در دل كوه حفر شد. روستاي تاريخي ميمند نخستين و تنها پايگاه پژوهشي تاريخي كشور است كه موفق به كسب جايزه ملينا‌مركوري يونان شده است.

پايگاه ميراث فرهنگي ميمند و مدير خانه تاريخي نقلي کاشان همزمان با آغاز ماه مبارک رمضان و به منظور خلق اثار هنري اقدام به ايجاد تسهيلاتي ويژه براي هنرمندان و نويسندگان کشور کرده‎اند. "اکبر رضوانيان" مدير خانه تاريخي نقلي با بيان اين مطلب به CHN گفت: «هنرمندان و نويسندگان همزمان با ماه مبارک رمضان مي‌توانند به صورت رايگان در خانه‎هاي دستکند روستاي ميمند و خانه تاريخي نقلي کاشان اقامت داشته باشند.» وي افزود:« اين اقدام در جهت ايجاد فضايي آرام براي هنرمندان و نويسندگان به منظور خلق آثاري ادبي و هنري است.» به گفته مدير خانه نقلي کاشان، همچنين هنرمندان مي‌توانند درمدت اقامت در ميمند در کارگاه هاي صنايع دستي نمدمالي، نجاري، آهنگري، ترکه بافي ، پارچه بافي و سنگ تراشي حضور يافته و در اين فعاليت ها مشارکت کنند. رضوانيان با بيان اينکه اقامت‎ها به صورت کاملا بومي و محلي است، خاطرنشان کرد: «اقامت رايگان در خانه‎هاي تاريخي روستاي ميمند با هماهنگي پايگاه ميراث فرهنگي روستا، و دهياري و شوراي روستا صورت گرفته است.» هنرمندان و نويسندگان سراسر کشور مي‎توانند براي استفاده از اين تسهيلات با شماره تلفن‎هاي 09132765984 ،09133931477 و 09133932576 تماس گرفته و هماهنگي‎هاي لازم را انجام دهند.

«بطوريكه از سالخوردگان شنيده شده ، مراد نامي از فارس باقبيله خود به شهربابک مي آيد. چون منطقه ميمند را مكاني مناسب مي بيند در آنجا سكنا مي گزيند . وي پسري داشته بنام كربلايي ابراهيم كه او را نيز 3 پسر بوده به نامهاي كربلايي علي ـ زين الدين ـ عبدالله ( يا به زبان خود ميمنديها عبدل ) كه از هر سه نفر آنها سه فاميل نسبتا بزرگ و پر جمعيت در شهرستان بجاي مانده است . از كربلايي علي فاميل ( حاج محمود ) كه از اولاد محمود پسر كربلايي علي و از زين الدين فاميل ( زين الديني ) و از عبدالله فاميل ( عبدلي ) كه اغلب در روستاي مسينان شهربابک ساكن هستند . از همه پسران كربلايي ابراهيم با قدرت تر همان كربلايي علي بوده كه ضمن اينكه اندوخته و ثروت زيادي داشته كلانتري ميمند را نيز عهده دار بوده است و در اواخر سلطنت صفويه و هنگام هجوم افاغنه به ايران و در زمان حكومت ميرزا محمد علي بزرگ در شهربابک مي زيسته و پنج پسر به ترتيب سن به اسامي: 1ـ محمود 2ـ محمد حسين 3ـ نورالدين ۴ـ عوض ۵ـ محمد داشته است . در زمان حكومت ميرزا علي بزرگ ، محمود پسر بزرگ كربلايي علي ميمندي چند مشک ماست را از طرف پدرش كه كد خداي ميمند بوده براي دارالحكومه هديه مي آورد . هنگامي كه هديه را مي دهد اظهار ميدارد كه ماستهاي ما را خالي كنيد و مشكهاي ما را پس بدهيد اما دارالحكومه مي گويند كه ما مشک خالي نداريم و اگر مي خواهيد ماست هديه كنيد بايستي با مشک هديه كنيد و ما نمي توانيم مشكها را پس بدهيم. اين گفته دارالحكومه و بي اعتنايي آنها نسبت به درخواست محمود باعث خشم محمود ميگردد و وي از عصبانيت ماستها را در سردر دارالحكومه خالي مي كند و مشكها را با خود مي برد. اين  عمل محمود هم باعث خشم و كينه ميرزا محمد علي مي گردد. در نتيجه طرفين منتظر فرصتي بودند كه عمل يکديگر را تلافي كنند. اين زمان مقارن بود با روي كار آمدن نادر شاه افشار در ايران . نادر شاه براي مبارزه و اخراج بيگانگان از ايران از تمام نقاط ايران منجمله شهربابک سرباز طلب نمود . تعداد سربازي كه از شهربابک در خواست شده بود صد نفر بوده كه دو نفر بارتبه نايبي بر اين عده سمت فرماندهي داشتند . ميرزا محمد علي كليه كلانتران و كدخدايان قصبات و دهستانهاي شهر را احضار كرده و فرمان فرمانده عالي كشور را به استحضار آنها مي رساند و اجراي حكم و سرباز دادن را از هر يک به سهم خويش درخواست مي نمايد. و چون درصدد انتقام جويي از محمود بود ۵۰ نفر از 100 نفر سرباز را سهم نمايندهْ ميمندي ها كه همان محمود بود گذاشت و ۵۰ نفرباقي مانده را ازسايرقصبات و دهستانهاي شهربابک طلب نمود . محمود چون مي فهمد كه اين امر ميرزا محمد علي از روي غرض است عصباني ميشود و ميگويد عدالت را رعايت نميكنيد؟ و از ميمند كه يک روستاست ۵۰ نفر و از ساير نقاط نيز۵۰  نفر انتخاب كرده ايد. يا بايستي هر100 نفر از ميمند آن هم به انتخاب من باشند و يا به نسبت عادلانه تري انتخاب نيرو صورت گيرد. چون ميرزا محمد علي از وجود محمود در شهربابک هراس داشته و همچنين نسبت به او كنيه داشته با خود مي گويد كه بهترين فرصت است تا از شر محمود رهايي يابيم (زيرا فكر ميكرده محمود زنده بر نخواهد گشت) لذا با پيشنهاد محمود موافقت مي نمايد كه هر صد نفر از ميمند باشند و فرماندهي آنها هم به عهده خود محمود باشد . به اين ترتيب محمود و برادرش محمدحسين با  100 نفر سپاهي و با درجهْ نايبي وارد سپاه نادر شدند. هنگامي كه سپاه نادر قلعه كلات كه مقر اشرار بود را محاصره مي كند و محاصره آن چند وقت بطول مي انجامد به سران لشكر خود خطاب ميكند كه آيا در بين شما كسي هست كه قلعه را بگشايد و جايزه بگيرد . محمود ميگويد من حاضرم به شرطي كه انتخاب افراد با خودم باشد . نادر هم مي پذيرد. از اينرو محمود 30 نفر از ورزيده ترين بستگان خود  را از بين 100 نفر همراهي خود انتخاب مي كند . مسافتي به قلعه مانده لشكر نادر متوقف شده و محمود با همان 30 نفر نيرو به نزديک قلعه ميرود . ديده بان قلعه مشاهده ميكند كه عدهْ قليلي نزديک قلعه مستقر شده اند و بعضي از آنها به دوختن گيوه هاي خود مشغولند . لذا به رئيس ياغيان گزارش ميدهد كه لشكر عظيم نادرشاه از تسخير قلعه عاجز مانده و رفته اند و هم اكنون چند نفر پينه دوز را فرستاده . فرمانده ياغيان گفت به مراقبت آنها برويد و با دقت عمليات آنها را زير نظر بگيريد . ديده بانان رفته و برگشتند و گفتند كفش دوزي هم نمي دانند زيرا با درفش كفش را سوراخ مي كنند آنگاه درفش را زمين گذاشته و سوزن را بجاي آن فرو ميكنند  و به اين طريق كفشهاي خود را مي دوزند . رئيس ياغيها مي گويد اينها گيوه دوز نيستند بلكه از عشاير هستند . پس از چند روز توقف و بررسي اطراف قلعه ، شب هنگام از سركه هائيكه همراه داشتند بر ديوار قلعه كه از خشت خام ساخته شده بود مي ريزند تا خيس شود سپس ميله هاي سر تيز آهن كه قبلاً تهيه كرده بودند را بر ديوارها فرو برده و از اين طريق نردبان ساخته و هر 30 نفر وارد قلعه ميشوند . ساكنين قلعه چون مكان خود رامستحكم و عده دشمن را ضعيف و اندک حساب كرده بودند درهاي قلعه را بسته و راحت وبدون واهمه أي خوابيده بودند. محمود هم به اتفاق همراهان دربهاي قلعه را گشوده و با هياهو و فريادهاي متوالي كه ميمنديها آنرا ( قيه ) مي نامند و زدن سنگ و چوب به در وديوار قلعه رعب و وحشت در دل ساكنان قلعه ايجاد مي كنند.  ياغيان مضطربانه همين كه دربهاي قلعه را باز ديدند بدون هيچ مقاومتي پا به فرار نهادند و اموالي كه ساليان دراز چپاول كرده و در آن قلعه جمع آوري كرده بودند جا گذاشته  و متواري ميشوند. همراهان محمود غنائم را جمع آوري و ضبط مي كنند و خود محمود دخل و تصرفي در اموال نمي نمايد . سپس بقيهْ سپاه به دستور محمود وارد قلعه مي شوند و قاصدي نزد نادر مي فرستند . چون خبر فتح قلعهْ كلات به نادر مي رسد محمود را به اصفهان احضار ميكند و هنگام ورودش او را تشويق شاياني مي نمايد و او را به درجه سلطاني مفتخر و حكم فرمانروايي شهربابک را به نام وي صادر و به شهربابک اعزام مي دارد.  در زمان حكومت او تعدي كردن به رعايا تقليل مي يابد و كد خدايان بيش از ماليات مقرر از مردم نمي گرفتند . محمود با رفتن به حج به حاج محمود مشهور شده و اعقاب او به طايفه حاج محمودي مشهور شدند . از جمله آثاري كه بنام وي برجاي مانده است مي توان به قنات محمود آباد و مزرعه أي بنام سلطان آباد كه از قنات برخواه مشروب مي شود اشاره كرد. حاج محمود جهت رفع اختلاف و كسب پشتيباني ، با دختر ميرزا احمد بزرگ كه از سالاريهاي خراساني بوده وصلت مي كند و رشته خويشاوندي بر قرار ميسازد . از حاج محمود شش پسر به نامهاي ابوالحسن خان ـ حاج عليرضا ـ حاج علي ـ آقا موسي ـ آقا محمد جعفر و آقا باقر سلطان به جاي مانده كه پسر ارشد او ( ابوالحسن خان ) بعد از پدر اداره امور شهربابک را بدست گرفت وي به وسيله آقا محمد خان قاجار كه از راه شهربابک به كرمان جهت سركوب لطف علي خان زند سفر مي كرده كور مي شود.»