افق تا چشم كار مي‌كند گسترده شده و تنها تک درخت بادامي كوهي بر بالاي تپه‌اي كوچک هر از گاهي بر نظر مي‌نشيند. سكوت زيبا و آرام بيابان را تنها هوهوي باد مي‌شكند. بيش از 200كيلومتر از كرمان به سمت غرب رانده‌ايم. كم كم قد و بالاي زيستگاه هزاران ساله انسان و سنگ از ميان مه رقيق صبح گاهي رخ مي‌نمايد. به ميمند مي‌رسيم. پايگاه ميراث‌فرهنگي و گردشگري ميمند نخستين اتراقگاهمان است. «اميد شجاعي» كارشناس پايگاه به استقبالمان مي‌آيد و ما را به كيچه‌اي كه مقر پايگاه است راهنمايي مي‌كند. كيچه اتاق‌ها و خانه‌هايي است كه هزاران سال پيش به دست اجداد ميمندي‌ها در دل كوه كنده شده است. در مجموع 400 خانه با 2۵00 اتاق اين كيچه‌ها را مي‌سازند. ارتفاع هر كيچه 2 متر و مساحت آن حدود 12 متر است. هنوز باستان‌شناسي دقيقي درمورد ميمند انجام نشده است، اما بررسي‌هاي اوليه نشان از قدمتي 12 هزار ساله دارد. كيچه سراپا از سنگ سخت كوه است. تيشه‌هايي كه بر دل اين تخته سنگ‌ها فروآمده غير از خالي كردن اتاقک‌ها، جايي براي تاقچه دورادور ديوارها، سوراخ كوچكي براي جاي پيه‌سوزها در نزديک سقف و گودي كوچكي در وسط زمين كيچه نيز ايجاد كرده‌اند تا اجاقي براي گرما و پخت و پز مهيا شود. ميمندي‌‌ها شيفته فرهنگ و سنن خود هستند به گونه‌اي كه حتي حالا كه مي‌توانند از انرژي‌هاي ديگري مثل گاز و نفت براي گرما و پخت و پز استفاده كنند، باز هم چوب و هيزم را ترجيح مي‌دهند. براي گرم شدن در ميمند بايد از روش آنها استفاده كنيد، چرا كه در غير اين صورت احتمال مسمويت وجود خواهد داشت. در ساختار معماري كيچه‌ها هيچ جايي به عنوان دود كش در نظر گرفته نشده است به همين دليل ميمندي‌‌ها ابتدا هيزم‌ها را بيرون از خانه آتش مي‌زنند و مي‌گذارند خوب بسوزد تا از دود بيافتد آنگاه چوب سرخ شده را به داخل مي‌برند و در اجاق ميان اتاق مي‌گذارند. همين براي گرم شدن كافي است. تنها راه خروج دود و بخارهاي سمي از كيچه هم درزهاي درهاي چوبي است. شايد به همين دليل است كه سقف تمام كيچه‌ها جا به جا سياه است. سياهي كه دوده اجاق‌ها طي هزاران سال برجا گذاشته‌اند. كف كيچه را معمولا با نمدهايي مي‌پوشانند كه ساخته دست استاد كار ميمندي است. نمدهايي كه مي‌توان آن را علاوه بر سبدهاي چوبي دست ساز هنرمندان ميمند سوغات اين روستاي زيبا دانست. بغچه‌هاي چهارخانه سرخ و سفيدي نيز دورادور اتاق به ديوار تكيه داده شده‌اند كه در روز كار پشتي را مي‌كنند. اين رختخواب پيچ‌ها شبانه باز شده و به رختخوابي براي آرميدن تبديل مي‌شوند. در پايگاه ميراث‌فرهنگي و گردشگري ميمند هرچه مي‌بينيد از چوب و با دست كارشناسان و مسئولان پايگاه ساخته شده‌است تا آنجا كه ممكن است همه چيز با بافت فرهنگي ميمند نزديک باشد. ساعت و قاب آيينه از چوب است و كار دست .حتي ميزهاي زيبايي كه دستگاه‌هاي رايانه و تلويزيون را روي آنها گذاشته‌اند. به همين منظور حتي سعي شده سرويس‌هاي بهداشتي ساخته شده در روستا با سنگ و با توجه به بافت معماري روستا ساخته شود و البته با وجود حفظ بافت سنتي و برخلاف آنچه ممكن است در وهله اول به نظر برسد بسيار تميزتر از سرويس‌هاي بهداشتي بين راهي در ساير نقاط كشور است. حمام تاريخي ميمند كه تازه از ميان خاک بيرون كشيده شده با سبک و سياق دوره صفوي در يكي از كيچه‌ها ساخته شده است. اما كيچه‌اي در ميان ميمند وجود دارد كه هنوز كسي نتوانسته است به درستي تشخيص بدهد چه نقشي در تاريخ پر رمز و راز ميمند داشته است. دو اجاق كه در كنار هم به شكل شومينه در ديوار كار گذاشته شده و با دودكش به خارج از كيچه مرتبط مي‌شوند و ديواري كه ميان اتاق كشيده شده در ميان كيچه‌هاي ميمند منحصر به فرد است . گمان اوليه كارشناسان اين است كه اين كيچه احتمالا زماني آتشكده بوده و براي اجراي مراسم مذهبي كاربرد داشته است.اين كيچه اكنون به عنوان آتشكده نامگذاري شده و با به نمايش گذاشتن تعدادي از آثار كهن ميمند در آن، نقش موزه را ايفا مي‌كند. ديدار از كارگاه نمدبافي كه استاد كار پير و شاگرد جوانش در آن مشغول نقش زدن بر نمد هستند جاذبه ديگري از اين روستاي ديدني است. اما رستوران و مهمانسراي ميمند نيز براي آنانكه قصد دارند روز و شبي را به سبک ميمندي‌ها سر كنند، فضاي مناسبي است در روستاي ميمند تنها 172 نفر ساكن هستند. به همين دليل بسياري از كيچه‌ها خالي است. يك كيچه با 4 اتاق به رستوران و كيچه‌‌اي ديگر با 4 اتاق به مهمانسرا اختصاص يافته است. گردشگران ميمند مي‌توانند در دو اتاقي كه به روش ميمندي‌ها و با رختخواب ‌پيچ‌ها مجهز شده سر كنند يا در دو اتاق ديگري كه با تخت مجهز شده سكني گزينند. هزينه اقامت در اين كيچه‌ها با توجه به تعداد مهمانان 3 تا ۵ هزار تومان است. در رستوران هم با همين روش در دو اتاق فرشي روي زمين پهن شده و متكاهايي به عنوان پشتي در اطراف فرش گذاشته شده است تا مهمانان اگر خواستند به روش سنتي روي زمين بنشينند و غذاهاي محلي ميمند را ميل كنند يا اينكه به دو اتاق ديگر رفته از ميز و نيمكت‌هاي چوبي دست‌ساز استفاده كنند. كشک بادمجان، كله جوش، روغن زرد، نان محلي و... انواع غذاهايي است كه مي‌توانيد در رستوران ميمند سفارش دهيد. قيمت اين غذاها معمولا بين 1۵00 تا 2000 تومان است. هنوز از پاي سفره رنگين ميمندي‌ها برنخاسته عطر خوش آلاله در مشام مي‌پيچد و طعم خوش چاي آلاله به كام مي‌نشيند. يادتان باشد اگر روزي به ديدار اين روستاي شگفت‌انگيز رفتيد هنگام بازگشت دوباره سربرگردانيد و نگاهي به كوه بيندازيد، سايه روشن رنگين آفتاب هنگام غروب بر روي شكاف‌هايي كه كيچه‌ها را درخود جاي داده‌اند، تصويري اساطيري است كه نبايد آن را از دست داد.

رویا کاکاوند/میراث آریا

اینجا دیار شگفتی هاست، اینجا قلب تاریخ است، سرزمین جذاب، بطن فرهنگ و تمدن، سرزمینی با مردان فرهادگونه که با تیشه عشق در دل سنگ، خانه هایی آکنده از مهر به پا کرده اند که اکنون یکی از باستانی ترین و با شکوه ترین سکونت گاههای بشر در ایران و جهان است.  آری اینجا میمنــــــد است...

درباره قدمت اين روستا اظهار نظرهاي زيادي شده است. براساس يک نظريه، با توجه به مستندسازي سنگ نگاره هاي 8 کيلومتري جنوب ميمند که در بيشتر آنها نقش شکار ديده مي شود و حدود 3۵ سال پيش از سوي يک هيات فرانسوي انجام شده، قدمت اين روستا 1۲ هزار سال تخمين زده شده است. لورواگوران(باستان شناس ایتالیایی) با توجه به سنگ نگاره های یافت شده، قدمتی حدود دوازده هزار سال برای تمدن میمند پیش بینی کرده است. مرتضی فرهادی(باستان شناس) درباره سنگ نگاره های یافت شده چنین می گوید: شواهد اینگونه است که خالی بودن صحنه های نقاشیها از مناظری چون: شیردوشی، لباس چوپانی، آغل گوسفندان و درصد بسیار کم حیوانات اهلی و ... و در عوض وجود صحنه های شکار و خالی بودن اغلب قریب به اتفاق این صحنه ها از هرگونه ساختمان و ابزار تولید و ... نشانگر پیوند نگارگران با زندگی شکارگری بوده است. وی علت حضور این نگاره ها در میمند را وجود شکارگاه، آبشخور، آبگاه و گدارگاه(محل عبور و تردد شکار) در این مناطق می داند.  

ميمندي‌ها به اجاقي كه با آن غذا مي‌پزند و خانه‌هايشان را گرم مي‌كنند، «ديدان» مي‌گويند. ديد در گويش محلي به معني «دود» است. «ديدان‌»ها دودكش ندارند براي همين سقف كيچه‌ها هميشه از دود آنها سياه است. اين دوده‌ها كه ضخامت آنها گاه به چند ميلي‌متر مي‌رسد مانند پوست درخت كنده مي‌شوند. اما يک كارشناس مي‌گويد كه براي حفظ سنگ‌هاي سقف نبايد آنها را كند.
ميمند تنها روستاي ايران است كه تمام خانه‌هاي آن در دل صخره‌هاي كوه حفر شده‌اند. سقف كيچه‌ها ارتفاع دومتري دارد و در چندین هزار سالي كه از ساخته شدن اين خانه‌هاي سنگي مي‌گذرد، دوده پخت و پز و گرمايش همه اين سال‌ها بر سقف خانه‌ها نشسته است.
ديدان‌ها در فاصله دو تا سه متري ورودي كيچه‌ها قرار دارند. دو قطعه سنگ در اطراف و يک قطعه سنگ بر بالاي آن قرار گرفته است. دو سنگي كه در طرفين ديدان قرار دارد «كچ ديدان» ناميده مي‌شود و سنگ بالايي «دموز» نام دارد. كچ‌ها براي نگه داشتن ديگ هستند و دموز براي برشته كردن نان است. بعد از آن كه نان روي تابه پخته مي‌شود، آن نان را بر بالاي دموز آويزان مي‌كنند تا خوب برشته و پخته شود.

با تاوه دو نوع نان می پزند، اگر آرد را خمیر کنند و سپس بلافاصله بعد از خمیر کردن آن را روی سطح تاوه پهن کنند و بپزند به آن فتیر می گویند. ولی اگر آرد را خمیر کنند و خمیر را برای مدتی بگذارند تا خود را بگیرد و به اصطلاح زنان عشایر ترش شود و سپس آن را بپزند نان حاصله را نان تاوه ای می گویند. طرز پخت نان تاوه ای بدین صورت است که ابتدا با کندن گودالی کم عمق به ابعاد تقریبی 40 در 60 سانتی متر و به عمق 10 تا 30 سانتی متر و سنگ چین کردن اطراف آن اجاقی ساخته، سپس با هیزم درون آن آتش روشن می کنند. بعد تاوه را که ظرفی است فلزی و مدور مانند یک عدسی محدب که طرف مقعر آن را با گل خاکستر اندود کرده اند تا حرارت آتش به یک مرتبه به خمیر نرسد و آن را نسوزاند، از طرف مقعر آن را روی دیدون(اجاق) قرار داده و خمیر را روی قسمت محدب آن پهن می کنند. پس از پخته شدن دو طرف نان برای پخته شدن کناره های آن، نان را از کناره داخل اجاق قرار داده و به سنگ دیواره تکیه می دهند. پس از پخته شدن کناره ها، نان آماده می شود. این نان مدور بوده و شعاع آن حدود ۱۵سانتی متر و ضخامت آن حدود یک سانتی متر است.

در این روستا مانند سایر نقاط کشور، اسفندماه زمان خانه تکانی و غبارروبی جهت استقبال از سال نو می باشد. میمندی ها دو شب مانده به نوروز را شب علفه می نامند که شاید وجه تسمیه اش در سبز شدن علفها باشد. آنها معتقد بودند که در این دو شب باید پلو خورد(پلو در گذشته جزء بهترین غذاهایی بوده که دسترسی همیشگی به آن کار آسانی نبوده و اهالی فقط در شب علفه سعی می کردند از بهترین غذاها استفاده نمایند). در شب علفه از غذای پخته شده به عنوان خیرات برای اموات به همسایگان هم داده می شود. و بالاخره عید و لحظه موعود فرا رسید. دعاها و اذکار مخصوص تحویل سال نو خوانده می شود و بازدیدها اول از بزرگان خانواده و صاحبان عزا شروع می شود. مردان میمندی به صورت دسته جمعی به دیدن یکدیگر می روند. ابتدا به خانه بزرگتر محل رفته و او می گوید دید و بازدید را از کجا شروع کنند. معمولا عید دیدنی را از جایی شروع می کنند که صاحب خانه در سال گذشته عزادار شده باشد. بعد از آن به دیدن افراد دیگر رفته و با شیرینی، چای و آجیل(از قبیل: مغز بادام و گردو نخود برشته سنجد و...) پذیرایی می شوند. لازم به ذکر است رسم عید دیدنی دسته جمعی مردان هنوز هم در بین میمندی های ساکن شهربابک ادامه دارد. 

ميمند موازي تاريخ است. همزاد تاريخ است يا حتي شايد قلب تاريخ...» يكي از پژوهشگران: اگر به روستاي ميمند با فاصله‌اي كمتر از نيم كيلومتر نگاهي بيندازيم، به نظر مي‌رسد كه تاريخ را از درون استوانه‌اي عميق نظاره مي‌كنيم. اين پژوهشگر در اين خصوص مي‌گويد: ميمند جايي است كه تاريخ در آن ورق نخورده است. اين همه مقدمه گفتيم كه بگوييم قدمت ميمند را تا 12 هزار سال تخمين مي‌زنند. اين البته اظهار نظر شفاهي برخي از مطلعان و تحصيل‌كردگان اين روستا است. ميمند، مركز دهستان ميمند، از توابع شهرستان شهربابک است. اين روستا ساختار ويژه‌اي در معماري و ساخت سكونت‌گاه‌هايي روستايي دارد. در اين روستا دژي مركب از دخمه‌ها وجود دارد با حدود چهارصد متر مربع مساحت و 1۵ اتاق سنگي دايره‌اي شكل بدون سقف. اين مكان ظاهرا محل دفن مردگان بوده است چرا كه استخوان‌هايي همراه با اشياي ديگر در آن كشف شده است. مسجد ميمند نيز از ديگر ديدني‌هاي اين روستا است. خانه‌هاي قديمي اين روستا مانند مناره‌هايي در دل كوه كنده شده‌اند. جنس كوه از سنگ‌هاي رسوبي و سخت است و اتاق‌هايي كه در دل آن كنده شده‌اند نيز بسيار مستحكمند. در اين خانه‌هاي مناره‌اي شكل، اتاق‌ها و پستوها داراي راهرو و ستون هستند و معماري روستايي ويژه‌اي را به نمايش مي‌گذارند. دوباره برگرديم به تاريخ ميمند:‌ مي‌گويند سنگ‌نبشته‌اي در حدود هفت كيلومتري ميمند است كه تاريخ روستا روي آن حک شده است. اين روستا هفتمين منظر فرهنگي ـ طبيعي و تاريخي جهان بود كه جايزه مركوري را دريافت كرد. آخرين منظر فرهنگي  ـ تاريخي و طبيعي كه پيش از اين جايزه مركوري را دريافت كرد، اثري از كشور ژاپن بود. جايزه ملينا مركوري جايزه اي است كه از سوي دولت يونان و با همكاري مجامع فرهنگي بين المللي مانند يونسكو و ايكوموس (شواري حفاظت از بناها و محوطه هاي تاريخي) به آثاري اهدا مي شود كه داراي شرايط و ضوابط فرهنگي، طبيعي و تاريخي منحصر به فرد باشد. بد نيست بدانيد كه نوروز ۱۳۸۵، 13 هزار نفر از ميمند ديدن كردند.

پس در تعطيلات ميمند را فراموش نكنيد. استان كرمان. شهرستان شهربابک. روستای صخره ای ميمند.